علت نامگذاری شب یلدا - وجه تسمیه شب یلدا
باره ی طبیعت و یلدا نشانی از تاریکی سرما و اهریمن است و
برای آنکه مردم پیروزی خود را بر اهریمن سیاهی و شب نشان
دهند این شب دراز را به جشن و سرور و پایکوبی سپری می
کنند.
البته شاد زیستن و با نشاط بودن بخشی از فرهنگ زیستی
ایرانیان است که از روح زیبا طبع سلیم ذوق سرشار وآموزه و
باورهای اهورایی مردم سر زمین ما سر چشمه می گیرد. امید
به زندگی وشادمانی کردن ازدیر باز درفرهنگ ایرانی جایگاه ویژه
داشته است و فراز و فرود های تاریخ نیز نتوانسته بر این روحیه
تاثیر بگذارد وحس شاد بودن وشادمانه زیستن را از آنان بگیرد.
ایرانیان شادی و نشاط را از موهبت های خدائی و غم و اندوه
وتیره دلی را از پدیده های اهریمنی می پندارند.مراسم نوروز
جشن مهرگان جشن سده چهارشنبه سوری شب یلدا وجشن
های دیگر در واقع بیانگر این واقعیت است که ایرانیان پس از
رهائی از بی دادگری و ستم وبه شکرانه ی باز یافتن آزادی و
راحتی جشن بر پا می ساختند و پیروزی نیکی بر بدی و
روشنائی بر تاریکی و داد بر ستم را گرامی می داشتند.
جشن شب یلدا نیز یکی از این موارد است. در باورهای
ایرانی ها شب مظهر تاریکی و تباهی و وحشت بوده و آنها
سعی می کردند در شب هنگام با بر افروختن آتش و افزودن
نور خانه ها روشن باشند تا پلیدی و تباهی در آن راه نیابد.
شب یلدا طولانی ترین شب سال است یعنی تسلط بلند
مدت تاریکی بر زمین از چیرگی نور خورشید و روشنائی می
کاهد و چون فردای این شب روشنائی برظلمت پیروزمی شود
و روز طولانی می گردد ایرانیان تولد دو باره ی خورشید را که
مظهر روشنائی است جش می گیرند.
چگونگی پیدایش و علت بر گزاری شب یلدا یا شب چله
----------------------------------------------------------
از بررسی و تحقیق در رابطه با چگونگی پیدایش و علت
بر گزاری جشن شب یلدا یا شب چله و وجه تسمیه ی آنها
به این نتیجه می رسیم که جشن شب یلدایا شب چله جشنی
است که از هفت هزار سال پیش تا کنون درمیان ایرانیان مرسوم
است.علت نامیدن این جشن به شب یلدا یاشب چله بنا بر آنچه
که در متون قدیمی و در بررسی های تحقیقی موجود است
چنین می باشد:
شب یلدا
-----------
در برسی و پژوهشی که دررابطه باچگونگی وجه تسمیه ی
شب یلدا صورت گرفته با توجه به آنچه که در منابعی همچون
لغت نامه ی دهخدا-برهان قاطع خلف تبریزی-فرهنگ آنندراج-
یادداشت های علامه قزوینی بر آثار الباقیه بیرونی-شرح پور
داوودبریشت ها و فرهنگ دکتر معین آمده است "یلدا" یک
واژه ی سریانی است که به معنی "تولد" می باشد.منظور
از تولد تولد مهر یا خورشید است.
بدرستی روشن نیست که این لغت سریانی چه زمانی و
چگونه وارد زبان پارسی شده است.احتمال می رود بعد از
مشکلاتی که برای مسیحیان اولیه در امپراطوری روم پیش آمد
با مهاجرت مسیحیان سر یانی به امپراطوری ساسانی لغت
یلدا وارد زبان پارسی شده باشد. در هرحال مسیحیان سریانی
واژه ی یلدا را با خود به ایران آوردند و از آن زمان تا کنون درایران
ماندگار شده است.
شب چله
-----------
شب چله در حقیقت همان شب یلدا است چون از فردای این
شب چله ی بزرگ زمستان آغاز میگردد بنا بر این به آن شب
چله می گویند.
ایرانیان قدیم دریافته بودند که گاهشماری بر پایه ی ماه نمی
تواند گاهشماری درستی باشد.بنا بر این به پژوهش در باره ی
حرکت خورشید پرداخته و تقسیم بندی زمان خود را بر اساس
آن قرار دادند.آنها حرکت خورشید را در برج های آسمان اندازه
گیری کردند و برای هر برجی نام خاصی گذاشتند و دریافتند
هنگامی که بر آمدن خورشید با بر آمدن برج "بره" در یک زمان
باشد بهار است و پی بردند که در ابتدای پائیز و بهار روز و شب
برابر است و در ابتدای تابستان روز بلند تر از شب است. ایشان
گاهشماری خود را بر اساس چله (چهل روز)تقسیم می کردند
که در هر سال ٩ چله (ماه) داشتند که پس از مدتی درازای ماه
به سی روز تغییر پیدا کرد و سال دوازده ماهه شد.در فرهنگ
ایرانیان عدد چهل مانند عدد هفت و دوازده اهمیت و قداست
خاصی دارد.واژه های "چله نشستن" "چل چلی" چهل گیس"و
"چهل کلید" نشانه ی اهمیت این عدد در میان فرهنگ ایرانیان
است.
ایرانیان باستان زمستان را به دو بخش تقسیم می کردند.چله
بزرگ و چله کوچک. شب آخر پائیز از آن جهت شب چله نامیده
می شدکه روز بعداز آن آغازچله بزرگ و شروع سرمای زمستان
است.چله بزرگ از اولین روز دی ماه که اورمزد نام دارد تا دهم
بهمن ناه که جشن سده است چهل روز به طول می انجامد و
آن را از این جهت چله بزرگ می نامند که طولانی تر و شدت
سرما بیشتر است.از دهم بهمن تا اول اسفند به مدت بیست
روز چله کوچک است که کوتاهتر و شدت سرما در آن کمتر می
باشدوآسیب کمتری هم میرساندو ازاین جهت به آن چله کوچک
می گویند.چهار روز پایان چله بزرگ و چهار روز آغاز چله کوچک
را "چهار چهار" می گویند که نهایت شدت سرما در این هشت
روز اتفاق می افتد.
در باورهای کهن ایرانی هیچ روز وشبی نحس و بد شناخته
نمی شده است وجشن شب چله همچون بسیاری ازآئین های
ایرانی ریشه در شناخت رویدادهای کیهانی و تنظیم گاهشماری